Bu çalışma, sahne tasarımının tarihsel süreçteki gelişimini “mekanik düzenekler” ve “algoritmik-yazılım sistemler” ekseninde inceleyerek, teknolojinin sahne üzerindeki ontolojik etkisini analiz etmektedir. Antik dönemden günümüze dek uzanan süreçte sahne, fiziksel bir dekor alanı olmaktan çıkarak; yazılım, yapay zekâ ve interaktif veri akışıyla şekillenen akışkan bir yapıya dönüşür. Çalışma kapsamında, George Méliès’in erken dönem sinematografik hilelerinden Chaplin ve Keaton’ın mekanik dekor kullanımına kadar uzanan süreç, günümüzün “Sanal Prodüksiyon” Virtual Production ve akıllı sahne sistemleriyle ilişkilendirilmiştir. Özellikle Türk tiyatrosu ve sineması örneği üzerinden yapılan incelemede; Yeşilçam’ın kısıtlı imkanlarla geliştirdiği mekanik pratik zekânın, günümüzde İstanbul Şehir Tiyatroları ve modern sinemadaki dijital otomasyon sistemlerine nasıl bir kuramsal temel oluşturduğu ortaya konulmuştur. Edward T. Hall’un proksemi kavramı ışığında yeniden yorumlanan beden-mekân ilişkisi, dijitalleşmenin sahne sınırlarını nasıl erittiğini ve izleyiciyi pasif bir gözlemciden katılımcı bir özneye dönüştürdüğünü belgelemektedir. Sonuç olarak çalışma; teknolojinin bir amaçtan ziyade, sahne sanatlarının zamansız ruhunu temas ve anlam inşası geleceğe taşıyan “yazılımsal bir şiirsellik” olduğunu savunmaktadır.
According to the article analyzes the ontological impact of technology on the stage by examining the historical evolution of scenic design through the axes of “mechanical apparatuses” and “algorithmic-software systems.” Throughout the process extending from the Ancient era to the present, the stage has transcended being a mere physical decorative space, transforming into a fluid structure shaped by software, artificial intelligence, and interactive data flows. Within the scope of this research, the trajectory starting from Georges Méliès' early cinematographic tricks to Chaplin and Keaton’s use of mechanical sets is correlated with contemporary “Virtual Production” and smart stage systems. Specifically, through the examination of Turkish theater and cinema, it is demonstrated how the “mechanical practical intelligence” developed by Yeşilçam under limited resources established a theoretical foundation for today’s digital automation systems in Istanbul City Theaters and modern cinema. The body-space relationship, reinterpreted in light of Edward T. Hall’s concept of proxemics, documents how digitalization dissolves the physical boundaries of the stage and transforms the audience from passive observers into active participants. Ultimately, the study asserts that technology is not an end in itself but a “software-based poetics” that carries the timeless spirit of performing the construction of contact and meaning-into the future.
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.
